ایمپلنت دندان یکی از موفق ترین روش های جایگزینی دندان های از دست رفته است و در صورت اجرای صحیح ، می تواند بیش از ۹۵٪ موفقیت بلند مدت داشته باشد. اما در برخی بیماران ، به دلایل مختلفی ، ایمپلنت دچار شکست (Failure) می شود ؛ یعنی یا به استخوان فک جوش نمی خورد یا پس از مدتی تحلیل می رود.
شناخت عوامل موثر در شکست ایمپلنت دندان برای دندانپزشکان و بیماران حیاتی است تا بتوان با پیشگیری صحیح ، موفقیت درمان را تضمین کرد. در این مقاله ، به بررسی علل و عوامل موثر بر فیل شدن ایمپلنت و راه های پیشگیری و درمان می پردازیم.
علائم شکست ایمپلنت دندان
شکست ایمپلنت زمانی رخ می دهد که ایمپلنت در استخوان تثبیت نشود (شکست زودهنگام) یا پس از گذشت زمان ، دچار تحلیل استخوان یا عفونت اطراف شود (شکست دیرهنگام). دکتر روزبیانی ، جراح دندانپزشک و ایمپلنتولوژیست در تهران ، موارد زیر را از جمله علائم هشدار دهنده شکست ایمپلنت می داند :
- حرکت یا لقی ایمپلنت
- درد یا تورم مزمن
- تحلیل لثه در اطراف ایمپلنت
- خروج چرک یا بوی نامطبوع
- درد هنگام جویدن
انواع شکست ایمپلنت دندان
- شکست زودهنگام : معمولاً در چند ماه اول پس از جراحی رخ می دهد و به دلیل مشکلات حین کاشت یا جوش نخوردن استخوان است.
- شکست دیرهنگام : پس از گذشت ماه ها یا سال ها اتفاق می افتد و اغلب ناشی از تحلیل استخوان ، عفونت (پری ایمپلنتیت) ، یا فشار زیاد هنگام جویدن است.
علت فیل شدن ایمپلنت و عوامل بیمار محور
شکست ایمپلنت دندان در بسیاری از موارد به وضعیت عمومی یا عادت های بیمار مربوط می شود. در ادامه مهم ترین فاکتورها در این زمینه را آورده شده است :
🟢 بیماری های سیستمیک (مانند دیابت کنترل نشده) : دیابت باعث کاهش خون رسانی و اختلال در جوش خوردن استخوان می شود. بیماران دیابتی باید قبل از جراحی ایمپلنت حتماً قند خون خود را کنترل کنند.
🟢 مصرف دخانیات و سیگار : نیکوتین ، اکسیژن رسانی به بافت را کاهش می دهد و موجب افزایش ۲ تا ۳ برابری شکست ایمپلنت می شود. در افراد سیگاری ، احتمال تحلیل استخوان نیز بالاتر است.
🟢 بهداشت دهان نامناسب : تجمع پلاک و باکتری در اطراف ایمپلنت باعث التهاب لثه و پری ایمپلنتیت (peri-implantitis) می شود. مسواک زدن و استفاده از نخ یا واترجت مخصوص ایمپلنت الزامی است.
🟢 رژیم غذایی نامناسب : کمبود ویتامین D ، کلسیم و پروتئین روند ترمیم را کند می کند. تغذیه سالم و مکمل های غذایی می توانند در افزایش موفقیت نقش مؤثر داشته باشند.
جهت ارتباط و دریافت مشاوره با دکتر روزبه روزبیانی ، فرم زیر را تکمیل کنید.
"*" زمینه های مورد نیاز را نشان می دهد
عوامل جراح محور و تکنیکی در شکست ایمپلنت دندان
موفقیت ایمپلنت تا حد زیادی به مهارت و تجربه دندانپزشک بستگی دارد. خطاهای تکنیکی می توانند جوش خوردن را مختل کنند.
🟡 انتخاب نادرست اندازه و نوع ایمپلنت : اگر طول یا قطر ایمپلنت با تراکم استخوان همخوانی نداشته باشد ، احتمال لق شدن ایمپلنت و شکست پروسه بالا می رود.
🟡 عدم رعایت اصول استریل و جراحی : عفونت در حین جراحی یا مراقبت ضعیف پس از آن می تواند مانع از تشکیل استخوان سالم و شکست ایمپلنت دندان شود.
🟡 وارد کردن فشار بیش از حد هنگام جایگذاری : فشار زیاد در هنگام بستن پیچ ایمپلنت یا نصب تاج می تواند باعث میکروترک در استخوان شود.
🟡 عدم برنامه ریزی دیجیتال یا تصویربرداری دقیق: بدون بررسی CBCT و برنامه هدایت شده ، احتمال تماس با سینوس یا عصب زیاد است که خود عامل شکست محسوب می شود.
نقش فاکتورهای استخوان و بیولوژیکی در علت فیل شدن ایمپلنت
🔵 تراکم استخوان ناکافی : استخوان نرم فک بالا یا نواحی خلفی به طور طبیعی احتمال جوش نخوردن بیشتری دارند. در این موارد ، پیوند استخوان یا سینوس لیفت توصیه می شود.
🔵 پری ایمپلنتیت (عفونت اطراف ایمپلنت) : التهاب مزمن در اطراف ایمپلنت باعث از بین رفتن استخوان اطراف و لقی آن و در نتیجه شکست ایمپلنت دندان می شود. درمان این مشکل شامل جرم گیری تخصصی و استفاده از آنتی بیوتیک است.
🔵 پاسخ ایمنی بدن : در موارد نادر ، بدن ممکن است نسبت به فلز تیتانیوم واکنش آلرژیک یا التهابی نشان دهد.
لق شدن ایمپلنت دندان
لق شدن ایمپلنت یکی از اولین نشانه های شکست احتمالی است. در حالت طبیعی ، ایمپلنت باید کاملاً ثابت و بدون حرکت باشد. از جمله علت های لق شدن ایمپلنت می توان به عدم جوش خوردن کامل با استخوان فک ، لق شدن پیچ پروتز و تحلیل استخوان اطراف ایمپلنت اشاره کرد. در صورت بروز این مشکل ، مراجعه فوری به دندانپزشک برای رادیوگرافی ضروری است. در مواردی نیز می توان پیچ را مجدد محکم کرد ، اما در صورت جوش نخوردن استخوان باید ایمپلنت تعویض شود.
علائم جوش نخوردن ایمپلنت با استخوان
اگر فرآیند اُسیواینتگریشن (Osseointegration) کامل انجام نشود ، ایمپلنت به استخوان نمی چسبد و شکست ایمپلنت دندان زود رخ می دهد. علائم اصلی جوش نخوردن عبارت اند از :
- حرکت یا لقی ایمپلنت پس از چند هفته
- درد هنگام فشار یا جویدن
- تورم یا التهاب لثه اطراف
- عدم احساس یکپارچگی هنگام لمس تاج ایمپلنت
- در عکس رادیوگرافی : فضای خالی بین ایمپلنت و استخوان دیده می شود.
پس زدن ایمپلنت دندان
اصطلاح «پس زدن ایمپلنت» در واقع یک پاسخ ایمنی یا التهابی غیر طبیعی بدن نسبت به ایمپلنت است. هر چند ایمپلنت های تیتانیومی سازگاری زیستی بالایی دارند ، اما در موارد نادر ممکن است بدن واکنش نشان دهد. دلایلی همچون آلرژی یا حساسیت به فلز تیتانیوم ، عفونت شدید پس از جراحی ، جوش نخوردن استخوان در نتیجه عفونت یا فشار زیاد و استفاده از ایمپلنت های بی کیفیت یا غیر استاندارد می تواند عامل آن باشد. علائم پس زدن ایمپلنت شامل موارد زیر است :
- درد مداوم و التهاب در محل
- قرمزی و تورم لثه
- تحلیل استخوان یا لقی شدید ایمپلنت
- خروج چرک از اطراف ایمپلنت
☑️ راه حل : در بیشتر موارد ، ایمپلنت باید خارج شود و پس از بهبودی کامل با ایمپلنت جدید جایگزین گردد.
بعد از خراب شدن ایمپلنت چه باید کرد ؟
وقتی شکست ایمپلنت دندان یا فیل شدن (fail) رخ می دهد ، بسته به نوع مشکل ، درمان های مختلفی وجود دارد. معمولا این روش ها عبارت اند از :
| خارج کردن ایمپلنت آسیب دیده | تا از گسترش عفونت یا تحلیل بیشتر استخوان جلوگیری شود. |
| پیوند استخوان | برای ترمیم ناحیه تخریب شده و آماده سازی جهت کاشت مجدد. |
| کاشت مجدد ایمپلنت پس از ترمیم استخوان | معمولاً پس از ۳ تا ۶ ماه قابل انجام است. |
| در موارد جزئی (مثل لق شدن پیچ) | ممکن است با تعمیر یا تعویض تاج و اباتمنت مشکل حل شود. |
📌 نکته مهم : حتی در صورت شکست یک ایمپلنت ، درمان مجدد معمولاً امکان پذیر است ؛ اما نیاز به بررسی دقیق CBCT و مشاوره با جراح متخصص دارد.
راهنمایی برای بیماران : چک لیست موفقیت ایمپلنت
✅ قبل از جراحی :
- انجام آزمایش های قند خون و بررسی وضعیت استخوان
- مشورت درباره مصرف داروها
- ترک سیگار حداقل دو هفته قبل و بعد از جراحی
✅ بعد از جراحی :
- رعایت دقیق بهداشت دهان و دندان
- مراجعههای منظم به دندانپزشک
- پرهیز از جویدن غذاهای سخت تا تثبیت کامل ایمپلنت
✅ بلند مدت :
- جرم گیری هر ۶ ماه
- بررسی وضعیت ایمپلنت با عکس OPG یا CBCT
- در صورت درد یا تورم ، مراجعه فوری به متخصص
جمع بندی
شکست ایمپلنت دندان نتیجه تعامل چندین عامل است — از وضعیت سلامت بیمار گرفته تا مهارت جراح و تراکم استخوان. با رعایت اصول علمی ، انتخاب پزشک متخصص و مراقبت صحیح ، می توان موفقیت ایمپلنت را به بیش از ۹۸٪ رساند.